UKUA JANGKO NAN SALAPAN DALAM ADAT
Ukua jo jangko dalam adat adolah salapan parakaro.
1. Nan Partamo: Nak luruih rantangi tali, bakato manuju alua, barundiang basandi bana, kecek nan lomah lomah lombuk, rundiang lomak-lomak manih, condong jan kamari poi, usah manyimpang kiri jo kanan, luruih manantang barih adapt, karano sasungguahnyo lamah lambuik itu anak kunci bagi hati sagalo manusia.
2. Nan Kaduo: Nak tinggi naiakkan budi, pantangkan paham kalahiran, randah hati jatuah martabat, hilang amanat runtuah soko, paham mamanjek mangko naiak, bana nan maanjuang tinggi, takasi mambao turun, budi manuang jadi racun.
Malah paham mamanjek kaateh.
Tando lah naiak budi marangkak. Malenggang tidak lai tapampeh. Kok togak tidak lai tasundak.
Sipat nan ompek jadi landasan. Jonjang naiak martabat nan onam. T Togak dibarih jo balobeh. Budi tak mungkin kalangkahan. Lah godang karano pungkam. Lah tinggi sabab dek ruweh.
3. Nan Katigo: Nak haluih baso jo basi, muluk manih gulo dibibia, baso baiak calempong kato, didalam cupak nan piawai, itu nan adapt sopan santun, tak kurang raso pariso, raso aluh pariso tajam, totap didalam ronggo hati, hiasan batin sanubari.
Aluh budi mesti mambayang. Lahie dirundiang jo bicaro. Tando aluh kilek lah dating. Tando licin cahayo tibo.
4. Nan Kaompek: Nak mulie tapati janji, walau bak mano sangkuk pauk, maro bak mano sangketonyo, maro malintang mahalangi, kok tidak mambek bona, dikabuang batang nan malintang, dikupak dahan nan maambek, disokah dahan nan mangaik, dipatah dipalituakkan, asa ikora lai bauni, tibo dijonji dijalang juo.
Tidak nan mulie dari jonji. Tidak nan toguah dari buek. Paninjau lauk aka budi. Buek toguah janji nan orek.
5. Nan Kalimo: Nak elok lapangkan hati, elok soba paham lillah, nan torang hulu bicaro, kalau batenggang dinan sulik, padang sompik alamnyo leba, dunie kucuk buminyo loweh, dalam biliak rumah tasimpannyo, kamato saruang dimasuakkan, sabuah jalan tompek lalu, sapuluah jalan bakeh suruk.
Sompik nan galik babinaso. Pandoreh badan manangguangkan. Batimbun dondanm jo sangketo. Jo lapang hati mandamaikan.
6. Nan Kaonam: Nak kokoh poham dikunci, diam dilauk tak barombak, togak dipadang tak barangin, walau bak mano dobua ombak, bago babagai ragam dunie, bakonco luluak jo karang, tagendeng alam tompek togak, nan bona bokeh bagantuang, kok duduak pantang bakisa, sontuang poham pandapek budi, dibudiman batomunyo. Sungguah bak pimpiang dilereng. Batang lomah dipupuk ribuk. Walaupun kamari tagendeng. Pungkaam tunggua pantang tabubuk.
7. Nan Katujuah: Nak labo bueklah rugi, bajoriah manontang buliah, barugi manontang labo, tak sogan basusah payah, ujuk jo yakin pakaiannyo, sondinyo sungguah bausaho, pokok banyak labo basakik, malah dek ujuk manjalankan, Tuhan pangasiah ba pambori.
Adonyo omeh jo sangketo. Lahienyo tubuah jo panyakik. Tumbuahnyo padi jo siangan. Tagak dek totap bausao. Talambek rarago tobik. Buah nan boneh kabalasan.
Joriah payah untuang diadu. Cinto nan baiak didoakan. Baleh basakik dahulu. Kok lai kasonang kamudian.
8. Nan Kasalapan: Nak kayo kuek mancari, tidak manontang jauah ampiang, ditampuang caro-caronyo, tigo dek niniak nan biaso.
Partamo bumi dilambang, dirambah somak jo baluka, ditukiang tanah ditanami, asa longkok rukun jo syarat, tak jukuk cukuk sataun jaguang, manjulai pucuak nan mudo, mambukuang isi ditanah, barayun buah nan masak, olun sodang lah balobiah, tibolah aka nan samparono, kasiah santun ka nan banyao, itu nan jonjang bakeh kayo.
Kaduo lauk dironangi, sampan pangayuah dihibati, tangkai kamudi dipogangkan, pandai marapek dalam aie, patah galah biduak tatumbuak, kurang dayuang tak laju, tapi kok tau kubalo angin, layie tajoak angina tibo, sampan solam-solam basah, ditaluak labuhan mambongkanyo, runuk jo budi lah nan nyato, awai jo poham mangko dapek.
Nan katigo jarianglah angin, pasihat tubuah nan mudo, baiki kopak nan rimbun, sayok nan dareh jon marobuang, salosaikan ikua nan panjang, tobang ka awan jan manggamo, usah comeh dipusiang angin, jan tagamang dek limbubu, iduk diawang sigimawang, kok mujua malambuang tinggi, kok malang patahlah kopak, jan rusuah disayok rumpang, robuang mudo tumbuah pulo, bogo kok jio-jio patuang, bungo angina disemba juo.
Walau dilauk jo dibumi. Miski diawang sigumawang. Tani tukang jo rogo nilai. Dek nak kayo kuek mancari. Takadie juo dipakalang. Gorak di Tuhan mangko sampai.
Itulah ukua jangko dalam adapt, jaitu salapan parakaro. Kalaulah diketahui diamakan, ukua jangko nan salapan dalam adapt, lah bak tarotik urang sumbayang, masuaklah saroto tau, kalualah saroto takuk, kok batanam lah didalam paga, bakato dialua patuk, lah elok salendang dunie, lah bayiak patuk diliek, malah longkok rukun jo syarat, kasosi bona nan tujuah, adapt bajalan sandirian.
Gantang di Bodi Caniago. Cupak di Koto Piliang. Dunie abih kiamat tibo. Lobuah luruh jalan basimpang.
Kok tidak diketahui jo dipakai, ukua jangko nan salapan dalam adapt. Lah bak nagori tak batabuah, bak kubu didalam rawang, kato bak balalai gajah, barundiang bak katiak ula, baulemu kapalang paham, bapikie soba tak ado, angan panjang itikat salah, diakhirat mangkonyo tontu, Allah Taala mambagikan.
LIMBAGO JALAN BATOMPUAH
ITU KAROJO NINIAK MAMAK
SARUGO DI IMAN TOGUAH
NAROKO DILAKU AWAK
PACAHAN-PACAHAN CUPAK ASLI DIDALAM UNDANG-UNDANG ADAT ALAM MINANGKABAU.
PENGERTIAN ADAT .
1. Kata “ adat berasal dari kata sangsakerta yang terjadi dari “A” dan “dato” “A” artinya tidak dan “dato” artinya sesuatu yang bersifat kebendaan. Jadi kata “adat” berarti sesuatu yang tidak bersifat kebendaan (moril).
2. Kata “adat” dengan memakai koma terbalik keatas,berasal dari arab ( ), berarti kebiasaan yang telah berulang-ulang sehingga dikenal dalam masyarakat.
Kamis, 17 Desember 2009
Langganan:
Posting Komentar (Atom)

Tidak ada komentar:
Posting Komentar